سنگ شناسی رسوبی
سنگهای رسوبی به دلیل داشتن منابع مهم و منظم نظیر نفت و گاز ، ذغال ، آهن ، اورانیم و نیز مواد مورد نیاز در مصالح ساختمانی مانند آهک ، گچ ، غیره از اهمیت خاصی برخوردارند لذا سنگ شناسی روسبی یکی از مهترین شاخه های علوم زمین محسوب می گردد. در حدود 70% از سنگهای سطح زمین ، دارای منشا رسوبی هستند، و این سنگها عمدتا از ماسه سنگها ، سنگهای آهکی ، شیل ها و به مقدار کمتری اما با همان معروفیت از رسوبات نمک ، سنگهای آهندار ، ذغال و چوب تشکیل شده است.
تاریخچه و سیر تحولی :
* مطالعه سنگهای رسوبی از نظر مشخصات ساختی ، بافتی و ترکیب شیمیایی آنها ، اولین بار در سال 1879 توسط سوربی انگلیسی انجام گرفت. وی مطالعه سنگهای رسوبی در مقاطع نازک را برای اولین بار ابداع نمود. بعد ها در 1899 ، کایوی فرانسوی پاره ای از مشخصات میکروسکوپی و مشخصات ماکروسکوپی بعضی از سنگهای رسوبی در کشور فرانسه با ، به صورت مصور تشریح و تفسیر کرد.
از آن تاریخ به بعد ، به پیروی از کابو ، بررسیهای سنگهای رسوبی و کوشش اکثر سنگ شناسان ، عمدتا بر کانی شناسی و تشخیص کانی های تشکیل دهنده این سنگها متمرکز گردید. که در این میان ماسه سنگها و رسوبات ماسه ای و از میان کانی ها هم ، کانیهای سنگین ( دارای وزن مخصوص بیش از 2.85) ، بیشتر مورد توجه قرا رگرفتند.
* در سال 1919 ف ونت ورث آمریکایی برای سنجش اندازه ذرات و دانه های تشکیل دهنده رسوبات تخریبی مقیاسی ارائه دادو به کمک مقیاس ونت ورث مطالعه دانه سنجی و تجزیه های کمکی و مکانیکی رسوبات بر مبنای اندازه دانه ها و فراوانی آنها ، میسر گردید.
*سرانجام در 1933 ، آدن و کرمباین ، مقیاس های جدیدتری برای اندازه گیری دانه های رسوبی ارائه دادند و در مکانیسم تجزیه های مکانیکی رسوبات تخریبی ، تسهیلات زیادتری ایجاد کردند . امروز هم مقیاسهای اندازه گیری متداول برای مطالعات رسوب شناسی و سنگهای رسوبی ، به نام همین افراد معروف بوده و مورد استفاده سنگ شناسان و رسوب شناسان قرار دارد.
از قدیمی ترنی مصالحی که انسان در ساخت انبیه و بخصوص خانه سازی ، مورد استفاده قرار داده است ، سنگ طبیعی است . این ماده طبیعی در بیشتر مناطق ایران به وفور یافت می شود. سنگ ماده ای است بادوام و نسبتا ارزان و با کیفیت و ویژگی های گوناگون که از دیر باز نقش مهمی در ساخت انبیه و اقتصاد کشور ما بخصوص در مناطق روستایی ایفا کرده است. امروزه علاوه بر کابررد فراوان آن در راهسازی ، پل سازی و تولید مصالح شکسته ، در خانه سازی نیز به طور گسترده و وسیع مورد استفاده قرار می گیرد . سنگ یکی از بهترین مصالح بای نما ، کف ، پله ها ی ساختمان های مسکونی و عمومی است و معماران آن را به طور وسیع در ساختمان سالنهای اجتماعات ، هتلها و بیمارتانها ، ساختمان های اداری ، فرودگاهها و غیره ... استفاده می کنند . طبقه بندی سنگها از نظر مبدأ زمین شناسی سنگهای پوسته زمین از نظر منبع و سرچشمه زمین شناسی آنها به سه گروه عمومی « سنگهای آذرین» ، « سنگهای رسوبی» ، « سنگهای دگرگون» تقسیم می شوند. حدود 75 درصد سطح قاره ها را سنگهای رسوبی و سنگهای دگرگونی و حدود 25 درصد آن را سنگهاس آذرین .
تعریف کلی سنگ : سنگ کلمه ای عام می باشد و شامل انواع ، آهکی ، رسوبی ، شیت ، خارا ، تراورتن و غیره است. امروزه از انواع رنگ های مختلف آن در طراحی ، زیباسازی فضای باغ ها ، پارک ها ، تراس ها و... که محل استراحت و آرامش یافتن است مورد استفاده قرار می گیرد. توصه می شود که از سنگهای سفید در پیاده رو ها و پاگردهای داخل باغ و غیره کم تر استفاده شود. زیرا موجب خستگی چشم می گردد. سنگ مصرفی از هر گونه که باشد باید تمیز ، محکم ، بادوام ، بدون رگه و عاری از مواد عالی باشد. سنگ باید از معدن سنگ و از بهترین برشها به دست آمده باشد. سنگ های سست ، متخلخل ، ممطبق و نیز سنگهایی که در برابر یخبندان آسیب پذیرند نباید به عنوان مصالح مصرف کرد. به طور کلی سنگهای ساختمانی باید دارای حداقل خلل و خرج بوده و از سختی کافی برخوردار باشند.
خواص و ویژگی های سنگ های مصرفی در ساختمان :
الف – حداقل وزن ویژه فضایی 1800 کیلوگرم بر متر مکعب و حداکثر درصد وزنی جذب آب 8 درصد .
ب – تاب فشاری و تاب ضربه ای با مورد مصرف
ج – مقاومت در برابر سایش
د – مقاومت در برابر جوش
ه – حداقل ضریب نرم شوندگی
سنگ های مورد مصرف در دیوار سازی :
1- سنگ رودخانه ای
2- سنگ قلوه رودخانه ای
3- سنگهای کوهی
4- سنگهای لاشه
5- سنگ قواره
سنگ های مورد استفاده در نماسازی :
سنگهای تراوتن ، مرمریک ، مرمر چینی ، گرانیت ، بازالت و غیره
سنگ ها و انواع سنگها :
1- سنگهای آذرین
2- سنگهای رسوبی
3- سنگهای دگرگون .
سنگهای آذرین : سنگهایی هستند که از سرد شدن و انجماد مواد مذاب داخل زمین « ماگما» به وجود آمده اند . در صورتی که سرد شدن و انجماد مواد مذاب در زیر زمین و قبل از رسیدن به سطح زمین صورت گیرد ، سنگهای آذرین درونی و یا نفوذی می نامند. و چنانچه مواد مذاب به صورت آتش فشان از زمین خارج شود و در سطح زمین جریان پیدا کند و سرد شود سنگهایی که به این ترتیب به وجود می آیند . سنگهای آذرین یا خروجی و یا آتش فشانی می گویند.
سنگهای رسوبی « ته نشسته» : سنگهای رسوبی ، از ته نسین شدن مواد محلولسا شناور در آب دریاها ، رودخانه ها ، یخچالها و هوا ، در محیط های گازی ، مایع و جامد به وجود آمده اند . رسوبات در اثر مراحلی که به سنگ شدن معروف است ، به سنگهای رسوبی تبدیل می شوند . عوامل مختلف مؤثر ، در نگ شدن رسوبات عبارتند از آب ، موجودات زنده و عوامل فیزیکی و موجودات زنده کوچک ، مثل باکتری ها در سنگ شدن رسوبات نقش مهمی را بازی می کنند که از جمله مهمترین آنها تبدیل مواد گیاهی به زغال سنگ است. عوامل فیزیکی مانند فشار و دما نیز در طول زمان باعث فشرده شدن و چسباندن رسوبات ودر نتیجه تشکیل سنگهای رسوبی می شوند.
سنگهای دگرگون : دگرگونی فرآیندی است که سبب تغییراتی در شکل ، ساخت و ترکیب کانی شناسی سنگ و یا باعث تبلور مجدد آنها می شود. مهمترین عوامل مؤثر در دگروگونی ، دما و فشار است و چنانچه سنگهای آذری و یا رسوبی ، تحت تأثیر فشار زیاد ، گرمای زیاد و یا گرما و فشار باهم قرار گیرند به سنگهای دگرگون تبدیل می شوند.
خصوصیات سنگها :
خصوصیات سنگهای آذرین در ساخت و بافت آنها است . سنگهای آذرین درونی یا نفوذی ، تمام بلور و یا دارای دانه های بلور هستند. در حالی که سنگهای آذرین خروجی یا آتش فشانی بدون بلور هستند مقاومت سنگهای آذرین در تمام جهات سنگ یکسان است، اسید کلریدریک به آنها بی اثر است. این سنگها دارای سختی بالایی هستند و معمولا شیشه را خط می اندازند. مهمترین سنگ های آذرینی که در ساختمان مورد مصرف قرار می دهند بهترین آنها گرانیت است که سخت و بادوام است و بقیه سنگهای آذرین ، سینیت و گابو و غیره هستند.
خصوصیات سنگهای رسوبی « ته نشسته » و مواد تشکیل دهنده آن :
اکثر سنگهای رسوبی ، از دو جزء آواری و شیمیایی یا زیستی تشکیل شده اند. اجزایی آواری : مثل قلوه سنگ ، شن ، ماسه و دانه های ریز رسی در اثر خرد شدن سنگهای قبلی از یک محل حمل شده و به محل ته نشست منتقل شده اند. اجزای شیمیایی یا زیستی ، مثل کلیست و ژیپس ، یا در محل رسوب کرده و یا در محل خیلی نزدیک به آن تشکیل شده اند. این مواد باعث چسباندن ذرات آواری به همدیگر می شوند. خصوصیات آنها : سنگهای رسوبی به سهولت در امتداد رگه های متشکله خود شکاف برداشته و به سادگی استخراج می شوند. و بیشترین مقاومت را در امتداد عمود بر بسترشان دارند. از دیگر مشخصات مهم سنگهای رسوبی به دودسته آواری و غیر آواری تقسیم می شوند از مهمترین سنگهای آواری ، ماسه سنگها ، شیلها و سنگهای رسی و غیره را نام برد. سنگهای رسوبی غیر آواری : سنگهای آهکی ، سنگهای دلومیت ، سنگهای گچ و نمک را نام برد.
